DERS 6 RUSÇA İSMİN HALLERİ

1. YALIN HALİN KULLANIMI

Yalın hal formları sözlük formuyla aynıdır.

    • 1. Bir eylemin veya durumun öznesini belirtir:
      Моя́ маши́на стои́т в гараже́. — Arabam garajda duruyor.
      Я живу́ в Москве́. — Moskova’da yaşıyorum.
  • 2. Э́то ifadelerinde («bu, bunlar») kullanılır:
    Э́то мой дом. — Bu benim evim.
    Э́то мои́ друзья́. — Bunlar benim arkadaşlarım.
  • 3. Вот ifadelerinde («işte») kullanılır:
    Вот мой дом. — İşte benim evim.
    Вот мои́ докуме́нты. — İşte benim belgelerim.
  • 4. İyelik hali yapılarında (Var/Yok):
    У вас есть маши́на? — Arabanız var mı?
    У Ле́ны есть ли́шний биле́т. — Lena’nın fazladan bir bileti var.
  • 5. Tanımlamalarda (şimdiki zamanla):
    Булга́ков — мой са́мый люби́мый писа́тель. — Bulgakov benim en sevdiğim yazar.

2. İYELİK HALİNİN KULLANIMI

İyelik hali, en sık kullanılan Rusça halidir. Tüm hal formlarının yaklaşık %70’ini oluşturur. Hem edatlı hem de edatsız kullanılabilir.

A. Olumsuzluk / Yokluk / İstisna

Bir kişinin, nesnenin veya niteliğin yokluğunu ifade etmek için kullanılır.

Formül: У меня́ + нет / не́ было / не бу́дет + маши́ны (İye).

без (-sız, -siz) ve кро́ме (hariç) edatları ile:

  • без са́хара — şekersiz
  • кро́ме него́ — onun haricinde

B. Aitlik ve İlişki

  • У меня́ есть соба́ка. — Bir köpeğim var.
  • У него́ голубы́е глаза́. — Onun mavi gözleri var.
  • маши́на бра́та — kardeşin arabası
  • дом роди́телей — ebeveynlerin evi
  • ка́рта Москвы́ — Moskova haritası
  • центр го́рода — şehir merkezi
  • дире́ктор шко́лы — okul müdürü

C. Miktar Belirtirken

1. Belirsiz Miktar Kelimeleri:
Bu kelimelerden sonra: Sayılamayanlar için İyelik Tekil / Sayılabilenler için İyelik Çoğul kullanılır.

Kelimeler: бо́льше (daha fazla), ме́ньше (daha az), ма́ло (az), мно́го (çok), нема́ло (epey), немно́го (biraz), не́сколько (birkaç), чуть-чу́ть (bir parça), ско́лько (ne kadar), сто́лько (o kadar).

2. Ölçü, Kap, Nesne Seti:

  • килогра́мм мя́са — bir kilo et
  • буты́лка молока́ — bir şişe süt
  • стака́н воды́ — bir bardak su
  • па́чка сигаре́т — bir paket sigara

3. Kesirler ve Parçalar (İyelik Tekil):

  • кусо́к хле́ба, полча́шки, полтора́ ли́тра
  • два с полови́ной (2.5), треть (1/3), че́тверть (1/4), три че́тверти (3/4)

4. Topluluk ve Büyük Sayılar (İyelik Çoğul):

  • Topluluk sayıları: дво́е дете́й, тро́е дете́й
  • Büyük sayılar: ты́сяча, миллио́н, миллиа́рд
    Örnek: ты́сяча челове́к, 2 миллио́на рубле́й, 6 миллиа́рдов до́лларов.

⚠️ Not: е́вро ismi asla değişmez.
оди́н е́вро — 100 е́вро — миллио́н е́вро

5. “Her ikisi” (о́ба/о́бе) – İyelik Tekil:

  • Eril/Nötr: о́ба студе́нта, о́ба до́ма, о́ба окна́
  • Dişil: о́бе студе́нтки, о́бе кварти́ры

D. Asıl Sayılardan Sonra Kullanım Kuralı

2, 3, 4 + İyelik Hali TEKİL

Sonu 2, 3, 4 ile biten sayılar (12, 13, 14 hariç).

  • 2 челове́ка, 22 челове́ка
  • 3 челове́ка, 43 челове́ка
  • 4 челове́ка, 104 челове́ка
  • 5072 челове́ка

5–20 ve 0 ile bitenler + İyelik Hali ÇOĞUL

5-20 arası, 0 ile bitenler ve 5-9 ile biten diğer sayılar.

  • 5 челове́к, 10 челове́к
  • 20 челове́к, 100 челове́к
  • 18 челове́к, 746 челове́к
  • 1 000 000 челове́к

* 1 asıl sayısı ve 1 ile bitenler (11 hariç) yalın hal tekil alır: 21 до́ллар.

E. Zaman Belirtirken

Edatsız (Kesin Tarihler):

  • Он прие́хал пе́рвого января́… (1 Ocak’ta geldi.)
  • Она́ родила́сь пя́того апре́ля… (5 Nisan’da doğdu.)

Edatlı (Zaman Aralıkları ve Noktaları):

  • с … до … (den … e kadar): с утра́ до ве́чера (sabahtan akşama), с ча́са до двух (1’den 2’ye).
  • с (den beri): с сентября́ (Eylül’den beri).
  • с (yaş sınırı): с четы́рнадцати лет (14 yaşından beri).

Zamanın Bölümleri:

  • до войны́ (savaştan önce)
  • во вре́мя войны́ (savaş sırasında)
  • по́сле войны́ (savaştan sonra)
  • в нача́ле го́да (başında)
  • в середи́не го́да (ortasında)
  • в конце́ го́да (sonunda)

Saatler:

  • 6 утра́ / ве́чера (sabah 6 / akşam 6)
  • о́коло двена́дцати (saat 12 civarı)
  • İlk yarı: пять мину́т двена́дцатого (11.05)
  • İkinci yarı: полови́на двена́дцатого (11.30), без пяти́ двена́дцать (11.55)

F. Yer Belirtirken

Konum (Statik):

  • о́коло (yanında)
  • у (yanında, -de)
  • недалеко́ от (yakınında)
  • бли́зко от (yakınında)
  • далеко́ от (uzağında)
  • вдали́ от (uzağında)
  • напро́тив (karşısında)
  • среди́ (arasında)
  • сле́ва от (solunda)
  • спра́ва от (sağında)
  • впереди́ (önünde)
  • сза́ди/позади́ (arkasında)
  • внутри́ (içinde)
  • вокру́г (etrafında)

Örnek: Мы жи́ли у друзе́й. (Arkadaşlarda kaldık.)

Yön / Başlangıç Noktası (Hareket):

  • из, с, от (bir yerden), из-за (arkasından), из-под (altından)
  • Он верну́лся из Пари́жа. (Paris’ten döndü.)
  • Мы е́хали от Стокго́льма. (Stockholm’den gidiyorduk.)
  • до (varış): Как дое́хать до вокза́ла? (İstasyona nasıl gidilir?)

G. Bazı Fiiller ve Edatlar

Edatlar:

  • от: Gönderici (письмо́ от Никола́я) veya ilişki (ключ от маши́ны, лека́рство от аллерги́и).
  • из-за: Sebep (из-за́ про́бки – trafik yüzünden).
  • для: İçin (бума́га для ксе́рокса).
  • из: Hammadde (де́лать из – den yapmak, состоя́ть из – den oluşmak).

Fiiller:

  • жела́ть (dilemek)
  • ждать/подожда́ть (beklemek)
  • не хвата́ть (yetmemek)
  • боя́ться (korkmak)
  • избега́ть (kaçınmak)
  • стесня́ться (utanmak)
  • доби́ться (başarmak)
  • сто́ить (değerinde olmak)
  • купи́ть у (birinden almak)

H. Kıyaslama ve Tanımlama

  • Kıyaslama: Мой брат моло́же меня́. (Kardeşim benden genç.)
  • Tanımlama (Nitelik): Он купи́л «Во́льво» после́дней моде́ли.
  • Sorular: Како́го цве́та? (Hangi renk?), Како́го разме́ра? (Hangi beden?), Како́й ма́рки? (Hangi marka?)

3. YÖNELME HALİNİN KULLANIMI

Birincil işlevi dolaylı nesnedir (kime, neye?).

Temel Fiiller

  • говори́ть (söylemek)
  • звони́ть (telefon etmek)
  • дава́ть (vermek)
  • помога́ть (yardım etmek)
  • покупа́ть (satın almak)
  • дари́ть (hediye etmek)
  • отвеча́ть (cevaplamak)
  • пока́зывать (göstermek)
  • плати́ть (ödemek)
  • посыла́ть (göndermek)

Örnek: Позвони́те мне за́втра! (Beni yarın arayın!)

Özel Kullanımlar

  • Duygu/Durum (Öznesiz): Мне хо́лодно. (Üşüyorum.)
  • Yaş: Мне 30 лет. (30 yaşındayım.)
  • Kip Belirteçleri: на́до, ну́жно (gerekli), мо́жно (mümkün), нельзя́ (yasak).
    Örnek: Мне на́до позвони́ть.

Edatlar: К ve ПО

  • к (hareket): Приезжа́йте к нам! (Bize gelin!), к Москве́ (Moskova’ya doğru).
  • по (yüzey/araç/iletişim):
    • е́хать по Тверско́й (Tverskaya üzerinden)
    • экза́мен по ру́сскому языку́ (Rusça sınavı)
    • по зако́ну (yasaya göre)
    • по утра́м (sabahları)
    • по телефо́ну (telefonda), по ра́дио (radyoda), по по́чте (postayla)

4. BELİRTME HALİNİN KULLANIMI

A. Doğrudan Nesne ve Yön

  • Nesne (Ne? Kimi?): Я купи́л соба́ку. (Bir köpek aldım.)
  • Maliyet/Mesafe: сто́ит ты́сячу до́лларов (1000 dolar değerinde), прое́хали всю Росси́ю.
  • Yön (Nereye?): в, на, под, че́рез, за edatları ile.
    Örnekler: Я е́ду в Ло́ндон. Я иду́ на вы́ставку. Он положи́л де́ньги в сейф.

B. Özel Fiiller ve Edatlı Kullanımlar

  • заплати́ть за (için ödemek)
  • ве́рить в (inanmak)
  • игра́ть в (oynamak – spor)
  • отве́тить на (cevaplamak)
  • назна́чить на (tarihe ayarlamak)
  • биле́т на (için bilet)

Konuşma dili: про (hakkında) + Belirtme: рассказа́ть про пое́здку.

C. Zaman İfadeleri

  • Günler: в понеде́льник (Pazartesi), в сре́ду, vb.
  • Tatiller: в/на Но́вый год.
  • Süre (boyunca): Я был неде́лю в Испа́нии.
  • Süre (için): Я е́ду на неде́лю в Испа́нию.
  • Sonra: че́рез неде́лю (bir hafta sonra).
  • Önce: неде́лю наза́д (bir hafta önce).
  • Süre (içinde tamamlanan): за час (bir saatte).
  • Sıklık: раз в неде́лю (haftada bir).
  • В ile diğerleri: в плоху́ю пого́ду (kötü havada), в по́лдень (öğlen).

5. VASITA HALİNİN KULLANIMI

A. Araç ve Fail

  • Araç: поре́заться ножо́м (bıçakla kesmek).
  • Fail (Pasif): Го́род был блоки́рован поли́цией. (Polis tarafından).
  • Cansız Fail: Его́ уда́рили мячо́м. (Topla vuruldu).

B. Edatlar ve Konum

Birliktelik:

  • с (ile): с Ната́шей (Nataşa ile).
  • вме́сте с (birlikte): вме́сте с Ната́шей.

Konum (Statik):

  • за (arkasında): за до́мом, за столо́м (masada), за рулём (direksiyonda).
  • ме́жду (arasında): ме́жду дома́ми.
  • над (üstünde): над А́льпами.
  • пе́ред (önünde): пе́ред до́мом.
  • под (altında): под гости́ницей.

C. Fiiller

Olmak (Был/Будет): Он был изве́стным фото́графом. (Ünlü bir fotoğrafçıydı.)

Diğer Fiiller:

  • рабо́тать (olarak çalışmak)
  • занима́ться (uğraşmak)
  • интересова́ться (ilgilenmek)
  • по́льзоваться (kullanmak)
  • владе́ть (sahip olmak)
  • горди́ться (gurur duymak)
  • боле́ть (hasta olmak)
  • довольны (memnun olmak)

D. Zaman ve Amaç

  • Zaman: у́тром (sabah), днём, ве́чером, но́чью; зимо́й (kışın), ле́том, vb.
  • Amaç (hareket + за): Я иду́ за хле́бом. (Ekmek almaya gidiyorum.)
  • Ulaşım (Edatsız): лете́ть самолётом (uçakla gitmek).

6. BULUNMA HALİNİN KULLANIMI

Sadece edatlarla kullanılır: в, на, о, при.

A. Yer (Konum)

  • в (içinde): в Москве́ (Moskova’da).
  • на (üstünde/etkinlikte): на вы́ставке (sergide).
  • Fiiller: рабо́тать, учи́ться, находи́ться, гуля́ть, роди́ться, сиде́ть, лежа́ть.

B. Zaman

  • Aylar/Yıllar/Yüzyıllar: в январе́, в про́шлом году́, в девятна́дцатом ве́ке.
  • Hafta: на э́той неде́ле.
  • Dönem (при): при Ста́лине (Stalin zamanında).

C. Ulaşım ve Konu

  • Ulaşım (na): на маши́не (arabayla), на по́езде (trenle).
  • İçinde olma (v): В самолёте 300 мест. (Uçakta 300 koltuk var).
  • Konu (o – hakkında): ду́мать о, говори́ть о, писа́ть о.
    Örnek: говори́ть о свое́й рабо́те (işinden bahsetmek).
  • Müzik aleti (на): игра́ть на.