1. YALIN HALİN KULLANIMI
Yalın hal formları sözlük formuyla aynıdır.
-
- 1. Bir eylemin veya durumun öznesini belirtir:
Моя́ маши́на стои́т в гараже́. — Arabam garajda duruyor.
Я живу́ в Москве́. — Moskova’da yaşıyorum.
- 1. Bir eylemin veya durumun öznesini belirtir:
- 2. Э́то ifadelerinde («bu, bunlar») kullanılır:
Э́то мой дом. — Bu benim evim.
Э́то мои́ друзья́. — Bunlar benim arkadaşlarım. - 3. Вот ifadelerinde («işte») kullanılır:
Вот мой дом. — İşte benim evim.
Вот мои́ докуме́нты. — İşte benim belgelerim. - 4. İyelik hali yapılarında (Var/Yok):
У вас есть маши́на? — Arabanız var mı?
У Ле́ны есть ли́шний биле́т. — Lena’nın fazladan bir bileti var. - 5. Tanımlamalarda (şimdiki zamanla):
Булга́ков — мой са́мый люби́мый писа́тель. — Bulgakov benim en sevdiğim yazar.
2. İYELİK HALİNİN KULLANIMI
İyelik hali, en sık kullanılan Rusça halidir. Tüm hal formlarının yaklaşık %70’ini oluşturur. Hem edatlı hem de edatsız kullanılabilir.
A. Olumsuzluk / Yokluk / İstisna
Bir kişinin, nesnenin veya niteliğin yokluğunu ifade etmek için kullanılır.
без (-sız, -siz) ve кро́ме (hariç) edatları ile:
- без са́хара — şekersiz
- кро́ме него́ — onun haricinde
B. Aitlik ve İlişki
- У меня́ есть соба́ка. — Bir köpeğim var.
- У него́ голубы́е глаза́. — Onun mavi gözleri var.
- маши́на бра́та — kardeşin arabası
- дом роди́телей — ebeveynlerin evi
- ка́рта Москвы́ — Moskova haritası
- центр го́рода — şehir merkezi
- дире́ктор шко́лы — okul müdürü
C. Miktar Belirtirken
1. Belirsiz Miktar Kelimeleri:
Bu kelimelerden sonra: Sayılamayanlar için İyelik Tekil / Sayılabilenler için İyelik Çoğul kullanılır.
Kelimeler: бо́льше (daha fazla), ме́ньше (daha az), ма́ло (az), мно́го (çok), нема́ло (epey), немно́го (biraz), не́сколько (birkaç), чуть-чу́ть (bir parça), ско́лько (ne kadar), сто́лько (o kadar).
2. Ölçü, Kap, Nesne Seti:
- килогра́мм мя́са — bir kilo et
- буты́лка молока́ — bir şişe süt
- стака́н воды́ — bir bardak su
- па́чка сигаре́т — bir paket sigara
3. Kesirler ve Parçalar (İyelik Tekil):
- кусо́к хле́ба, полча́шки, полтора́ ли́тра
- два с полови́ной (2.5), треть (1/3), че́тверть (1/4), три че́тверти (3/4)
4. Topluluk ve Büyük Sayılar (İyelik Çoğul):
- Topluluk sayıları: дво́е дете́й, тро́е дете́й
- Büyük sayılar: ты́сяча, миллио́н, миллиа́рд
Örnek: ты́сяча челове́к, 2 миллио́на рубле́й, 6 миллиа́рдов до́лларов.
⚠️ Not: е́вро ismi asla değişmez.
оди́н е́вро — 100 е́вро — миллио́н е́вро
5. “Her ikisi” (о́ба/о́бе) – İyelik Tekil:
- Eril/Nötr: о́ба студе́нта, о́ба до́ма, о́ба окна́
- Dişil: о́бе студе́нтки, о́бе кварти́ры
D. Asıl Sayılardan Sonra Kullanım Kuralı
2, 3, 4 + İyelik Hali TEKİL
Sonu 2, 3, 4 ile biten sayılar (12, 13, 14 hariç).
- 2 челове́ка, 22 челове́ка
- 3 челове́ка, 43 челове́ка
- 4 челове́ка, 104 челове́ка
- 5072 челове́ка
5–20 ve 0 ile bitenler + İyelik Hali ÇOĞUL
5-20 arası, 0 ile bitenler ve 5-9 ile biten diğer sayılar.
- 5 челове́к, 10 челове́к
- 20 челове́к, 100 челове́к
- 18 челове́к, 746 челове́к
- 1 000 000 челове́к
* 1 asıl sayısı ve 1 ile bitenler (11 hariç) yalın hal tekil alır: 21 до́ллар.
E. Zaman Belirtirken
Edatsız (Kesin Tarihler):
- Он прие́хал пе́рвого января́… (1 Ocak’ta geldi.)
- Она́ родила́сь пя́того апре́ля… (5 Nisan’da doğdu.)
Edatlı (Zaman Aralıkları ve Noktaları):
- с … до … (den … e kadar): с утра́ до ве́чера (sabahtan akşama), с ча́са до двух (1’den 2’ye).
- с (den beri): с сентября́ (Eylül’den beri).
- с (yaş sınırı): с четы́рнадцати лет (14 yaşından beri).
Zamanın Bölümleri:
- до войны́ (savaştan önce)
- во вре́мя войны́ (savaş sırasında)
- по́сле войны́ (savaştan sonra)
- в нача́ле го́да (başında)
- в середи́не го́да (ortasında)
- в конце́ го́да (sonunda)
Saatler:
- 6 утра́ / ве́чера (sabah 6 / akşam 6)
- о́коло двена́дцати (saat 12 civarı)
- İlk yarı: пять мину́т двена́дцатого (11.05)
- İkinci yarı: полови́на двена́дцатого (11.30), без пяти́ двена́дцать (11.55)
F. Yer Belirtirken
Konum (Statik):
- о́коло (yanında)
- у (yanında, -de)
- недалеко́ от (yakınında)
- бли́зко от (yakınında)
- далеко́ от (uzağında)
- вдали́ от (uzağında)
- напро́тив (karşısında)
- среди́ (arasında)
- сле́ва от (solunda)
- спра́ва от (sağında)
- впереди́ (önünde)
- сза́ди/позади́ (arkasında)
- внутри́ (içinde)
- вокру́г (etrafında)
Örnek: Мы жи́ли у друзе́й. (Arkadaşlarda kaldık.)
Yön / Başlangıç Noktası (Hareket):
- из, с, от (bir yerden), из-за (arkasından), из-под (altından)
- Он верну́лся из Пари́жа. (Paris’ten döndü.)
- Мы е́хали от Стокго́льма. (Stockholm’den gidiyorduk.)
- до (varış): Как дое́хать до вокза́ла? (İstasyona nasıl gidilir?)
G. Bazı Fiiller ve Edatlar
Edatlar:
- от: Gönderici (письмо́ от Никола́я) veya ilişki (ключ от маши́ны, лека́рство от аллерги́и).
- из-за: Sebep (из-за́ про́бки – trafik yüzünden).
- для: İçin (бума́га для ксе́рокса).
- из: Hammadde (де́лать из – den yapmak, состоя́ть из – den oluşmak).
Fiiller:
- жела́ть (dilemek)
- ждать/подожда́ть (beklemek)
- не хвата́ть (yetmemek)
- боя́ться (korkmak)
- избега́ть (kaçınmak)
- стесня́ться (utanmak)
- доби́ться (başarmak)
- сто́ить (değerinde olmak)
- купи́ть у (birinden almak)
H. Kıyaslama ve Tanımlama
- Kıyaslama: Мой брат моло́же меня́. (Kardeşim benden genç.)
- Tanımlama (Nitelik): Он купи́л «Во́льво» после́дней моде́ли.
- Sorular: Како́го цве́та? (Hangi renk?), Како́го разме́ра? (Hangi beden?), Како́й ма́рки? (Hangi marka?)
3. YÖNELME HALİNİN KULLANIMI
Birincil işlevi dolaylı nesnedir (kime, neye?).
Temel Fiiller
- говори́ть (söylemek)
- звони́ть (telefon etmek)
- дава́ть (vermek)
- помога́ть (yardım etmek)
- покупа́ть (satın almak)
- дари́ть (hediye etmek)
- отвеча́ть (cevaplamak)
- пока́зывать (göstermek)
- плати́ть (ödemek)
- посыла́ть (göndermek)
Örnek: Позвони́те мне за́втра! (Beni yarın arayın!)
Özel Kullanımlar
- Duygu/Durum (Öznesiz): Мне хо́лодно. (Üşüyorum.)
- Yaş: Мне 30 лет. (30 yaşındayım.)
- Kip Belirteçleri: на́до, ну́жно (gerekli), мо́жно (mümkün), нельзя́ (yasak).
Örnek: Мне на́до позвони́ть.
Edatlar: К ve ПО
- к (hareket): Приезжа́йте к нам! (Bize gelin!), к Москве́ (Moskova’ya doğru).
- по (yüzey/araç/iletişim):
- е́хать по Тверско́й (Tverskaya üzerinden)
- экза́мен по ру́сскому языку́ (Rusça sınavı)
- по зако́ну (yasaya göre)
- по утра́м (sabahları)
- по телефо́ну (telefonda), по ра́дио (radyoda), по по́чте (postayla)
4. BELİRTME HALİNİN KULLANIMI
A. Doğrudan Nesne ve Yön
- Nesne (Ne? Kimi?): Я купи́л соба́ку. (Bir köpek aldım.)
- Maliyet/Mesafe: сто́ит ты́сячу до́лларов (1000 dolar değerinde), прое́хали всю Росси́ю.
- Yön (Nereye?): в, на, под, че́рез, за edatları ile.
Örnekler: Я е́ду в Ло́ндон. Я иду́ на вы́ставку. Он положи́л де́ньги в сейф.
B. Özel Fiiller ve Edatlı Kullanımlar
- заплати́ть за (için ödemek)
- ве́рить в (inanmak)
- игра́ть в (oynamak – spor)
- отве́тить на (cevaplamak)
- назна́чить на (tarihe ayarlamak)
- биле́т на (için bilet)
Konuşma dili: про (hakkında) + Belirtme: рассказа́ть про пое́здку.
C. Zaman İfadeleri
- Günler: в понеде́льник (Pazartesi), в сре́ду, vb.
- Tatiller: в/на Но́вый год.
- Süre (boyunca): Я был неде́лю в Испа́нии.
- Süre (için): Я е́ду на неде́лю в Испа́нию.
- Sonra: че́рез неде́лю (bir hafta sonra).
- Önce: неде́лю наза́д (bir hafta önce).
- Süre (içinde tamamlanan): за час (bir saatte).
- Sıklık: раз в неде́лю (haftada bir).
- В ile diğerleri: в плоху́ю пого́ду (kötü havada), в по́лдень (öğlen).
5. VASITA HALİNİN KULLANIMI
A. Araç ve Fail
- Araç: поре́заться ножо́м (bıçakla kesmek).
- Fail (Pasif): Го́род был блоки́рован поли́цией. (Polis tarafından).
- Cansız Fail: Его́ уда́рили мячо́м. (Topla vuruldu).
B. Edatlar ve Konum
Birliktelik:
- с (ile): с Ната́шей (Nataşa ile).
- вме́сте с (birlikte): вме́сте с Ната́шей.
Konum (Statik):
- за (arkasında): за до́мом, за столо́м (masada), за рулём (direksiyonda).
- ме́жду (arasında): ме́жду дома́ми.
- над (üstünde): над А́льпами.
- пе́ред (önünde): пе́ред до́мом.
- под (altında): под гости́ницей.
C. Fiiller
Olmak (Был/Будет): Он был изве́стным фото́графом. (Ünlü bir fotoğrafçıydı.)
Diğer Fiiller:
- рабо́тать (olarak çalışmak)
- занима́ться (uğraşmak)
- интересова́ться (ilgilenmek)
- по́льзоваться (kullanmak)
- владе́ть (sahip olmak)
- горди́ться (gurur duymak)
- боле́ть (hasta olmak)
- довольны (memnun olmak)
D. Zaman ve Amaç
- Zaman: у́тром (sabah), днём, ве́чером, но́чью; зимо́й (kışın), ле́том, vb.
- Amaç (hareket + за): Я иду́ за хле́бом. (Ekmek almaya gidiyorum.)
- Ulaşım (Edatsız): лете́ть самолётом (uçakla gitmek).
6. BULUNMA HALİNİN KULLANIMI
Sadece edatlarla kullanılır: в, на, о, при.
A. Yer (Konum)
- в (içinde): в Москве́ (Moskova’da).
- на (üstünde/etkinlikte): на вы́ставке (sergide).
- Fiiller: рабо́тать, учи́ться, находи́ться, гуля́ть, роди́ться, сиде́ть, лежа́ть.
B. Zaman
- Aylar/Yıllar/Yüzyıllar: в январе́, в про́шлом году́, в девятна́дцатом ве́ке.
- Hafta: на э́той неде́ле.
- Dönem (при): при Ста́лине (Stalin zamanında).
C. Ulaşım ve Konu
- Ulaşım (na): на маши́не (arabayla), на по́езде (trenle).
- İçinde olma (v): В самолёте 300 мест. (Uçakta 300 koltuk var).
- Konu (o – hakkında): ду́мать о, говори́ть о, писа́ть о.
Örnek: говори́ть о свое́й рабо́те (işinden bahsetmek). - Müzik aleti (на): игра́ть на.