1. DÖNÜŞLÜ FİİLLER (-ся fiilleri)
-ся (-сь) eki başlangıçta себя́ (kendi) dönüşlülük zamirinin belirtme hali formuydu. Birçok fiilde ekin dönüşlü anlamı kaybolmuştur, ancak hala bu anlama sahip “gerçek dönüşlüler” vardır.
Oluşum Kuralı:
- -ся: Ünsüz veya -й ile biten fiil formlarına eklenir.
Örnek: Магази́н закры́лся. / Не волну́йся! - -сь: Sesli harf ile biten fiil formlarına eklenir.
Örnek: Она́ ещё не верну́лась.
Dönüşlülerin Ana Kullanımı
1. Kişisel Bakım Fiilleri (“Gerçek Dönüşlüler”)
| Tamamlanmamış | Tamamlanmış | Anlam |
|---|---|---|
| одева́ться | оде́ться | giyinmek |
| раздева́ться | разде́ться | soyunmak |
| мы́ться | помы́ться | yıkanmak |
| бри́ться | побри́ться | tıraş olmak |
| причёсываться | причеса́ться | saçını yapmak |
| кра́ситься | накра́ситься | makyaj yapmak |
2. Cansız Özneler (Eylem kendi kendine yapılıyormuş gibi):
- Дверь откры́лась. (Kapı açıldı.)
- Магази́н открыва́ется. (Dükkan açılıyor.)
- У меня́ слома́лась маши́на. (Arabam bozuldu.)
- Компью́тер отключи́лся. (Bilgisayar kapandı.)
3. Edilgen Anlam (Geçişli fiillerde):
- писа́ть → Как э́то пи́шется? (Bu nasıl yazılır?)
- чита́ть → Как чита́ется э́то сло́во? (Bu kelime nasıl okunur?)
- переводи́ть → Как перево́дится э́то сло́во? (Bu kelime nasıl çevrilir?)
- находи́ть → Где нахо́дится э́тот банк? (Bu banka nerede bulunur?)
4. İçsel Durumlar ve Duygular:
- боя́ться (korkmak)
- наде́яться (umut etmek)
- нра́виться (beğenmek)
- смея́ться (gülmek)
- удивля́ться (şaşırmak)
- волнова́ться (heyecanlanmak)
- ра́доваться (sevinmek)
- серди́ться (kızmak)
5. Ortak Eylem (c + Vasıta ile):
Örnek: Мы познако́мились в Москве́. (Moskova’da tanıştık.)
- ви́деться (birbirini görmek)
- жени́ться (evlenmek)
- здоро́ваться (selamlaşmak)
- проща́ться (vedalaşmak)
- ссо́риться (kavga etmek)
- мири́ться (barışmak)
- целова́ться (öpüşmek)
- обнима́ться (kucaklaşmak)
2. KİP BELİRTEÇLERİ VE YAPILAR
Kişisel Cümleler
1. мочь/смочь (-ebilmek):
| Hal | Şimdiki | Geçmiş | Gelecek |
|---|---|---|---|
| Tamamlanmamış | я могу́ | я мог | — |
| Tamamlanmış | — | я смог | я смогу́ |
2. до́лжен (zorunda olmak / -meli, -malı):
Cinsiyet ve sayıya göre değişir:
Örnek: Я до́лжен идти́. (Gitmem gerek.)
Öznesiz Cümleler
- на́до / ну́жно: Gereklilik. (Мне на́до идти́.)
- мо́жно / нельзя́: İzin, imkan / Yasak, imkansızlık. (Мо́жно посмотре́ть? / Сюда́ нельзя́!)
- возмо́жно / невозмо́жно: Olasılık. (Э́то возмо́жно сде́лать.)
Zaman Formları (Modal Yapılar)
быть fiilinin formlarına dayanır.
| Yapı | Şimdiki | Gelecek | Geçmiş |
|---|---|---|---|
| ну́жно, на́до, мо́жно… | + mastar | + бу́дет + mastar | + бы́ло + mastar |
| до́лжен (Eril) | до́лжен | до́лжен бу́дет | до́лжен был |
3. İYELİK YAPILARI (SAHİPLİK)
Olumlu İyelik Yapısı (Var)
Anlamı: Benim bir köpeğim var.
| Nesne Cinsiyeti | Şimdiki | Geçmiş | Gelecek |
|---|---|---|---|
| Eril | есть (Genellikle düşer) |
был | бу́дет |
| Dişil | была́ | ||
| Nötr | бы́ло | ||
| Çoğul | бы́ли | бу́дут |
Olumsuz İyelik Yapısı (Yok)
Anlamı: Benim köpeğim yok.
| Nesne | Şimdiki | Geçmiş | Gelecek |
|---|---|---|---|
| Tüm cinsiyetler | нет | не́ было | не бу́дет |
4. RUSÇA KELİME DİZİLİMİ
Düz Kelime Dizilimi
Özne + Fiil + Nesne
- Я купи́л маши́ну. (Ben bir araba aldım.)
İstisna (Zamir Nesne): Я вас не слы́шу. (Sizi duyamıyorum.)
Öznesiz Cümleler
- Ters (Yaygın): Мне нра́вится э́та маши́на. (Bu arabayı beğeniyorum.)
- Düz: Э́та маши́на мне нра́вится.
Diğer Kurallar
- Sıfatlar: İsimden önce gelir. (но́вую маши́ну).
- Zarflar: Fiilden önce gelir. (Он всегда́ улыба́ется).
- Yer Belirteçleri (“var” cümlelerinde): En başta gelir. (В Москве́ мно́го гости́ниц).
- Zaman İfadeleri: Genellikle sonda yer alır. (Он прие́хал ра́но у́тром).
- В э́том магази́не продаётся молоко́. (Burada ne satılıyor? Süt.)
- Молоко́ продаётся в э́том магази́не. (Süt nerede satılıyor? Bu dükkanda.)