ÖZNESİZ yapılar, herhangi bir öznesi olmayan veya yalın hal ile ifade edilen bir öznesi olmayan cümlelerdir. Modern Rusçada oldukça sık kullanılırlar.
1. YÖNELME HALİ İÇEREN ÖZNESİZ YAPILAR
Yaş Belirtirken
Formül: Мне 20 лет. (20 yaşındayım.)
İçsel Durumlar ve Duygular
- Мне хо́лодно. (Üşüyorum.)
- Мне жа́рко. (Sıcaklıyorum.)
- Мне пло́хо. (Kötüyüm.)
- Мне стра́шно. (Korkuyorum.)
- Мне бо́льно. (Acıyor.)
- Мне нра́вится… (Hoşuma gidiyor…)
- Мне ка́жется… (Bana öyle geliyor ki…)
Gereklilik, İzin ve Yasak
Gereklilik:
- Мне ну́жно / на́до (yapmam lazım)
- Geçmiş: Мне ну́жно бы́ло
- Gelecek: Мне ну́жно бу́дет
İzin/Yasak:
- Мо́жно мне взять э́то? (Bunu alabilir miyim?)
- Ему́ нельзя́ бе́гать. (Koşmasına izin verilmiyor.)
Şans ve Başarı
- Мне о́чень повезло́. (Çok şanslıydım – Geçmiş)
- Ему́ всегда́ везёт. (O her zaman şanslıdır – Şimdiki)
- Мне удало́сь… (Başardım…)
Edilgen Anlamlı Yapılar (Bana … yapıldı)
Fiiller geçmiş zamanda çoğul, şimdiki zamanda 3. çoğul şahıs formundadır.
- Мне сказа́ли… (Bana söylendi / Dediler ki…)
- Мне подари́ли… (Hediye edildi…)
- Мне позвони́ли… (Arandım / Aradılar…)
- Мне показа́ли… (Bana gösterildi…)
- Мне обы́чно звоня́т… (Beni genellikle ararlar…)
2. BELİRTME HALİ İÇEREN ÖZNESİZ YAPILAR
Edilgen Yapılar (Otorite/Kaza)
Bu cümleler sıklıkla kazalarla veya hoş olmayan durumlarla ilgilidir. Fiiller çoğul kullanılır.
| Durum | Örnek |
|---|---|
| İşten çıkarma | Его́ уво́лили. |
| Yaralanma | Его́ ра́нили. |
| Tutuklanma | Его́ арестова́ли. |
| Aldatılma | Его́ обману́ли. |
| Soyulma | Его́ огра́били. |
Şimdiki Zaman Örnekleri:
- Вас (про́сят) к телефо́ну. (Telefonda sizi istiyorlar.)
- Меня́ ждут. (Biri beni bekliyor.)
- Как вас зову́т? (Adınız ne?)
3. İYELİK HALİ İÇEREN ÖZNESİZ YAPILAR
Olumsuzluk / Yokluk
- Его́ нет. (O yok.)
- У меня́ нет вре́мени. (Zamanım yok.)
Kazalar (Hırsızlık vb.)
Geçmiş zaman fiili her zaman çoğul formdadır.
- У меня́ укра́ли па́спорт. (Pasaportum çalındı.)
- У меня́ угна́ли маши́ну. (Arabam çalındı.)
Genel İfadeler
- У нас не ку́рят. (Burada sigara içilmez.)
4. DOĞA VE DURUM İLE İLGİLİ YAPILAR
İnsan Durumları (Belirtme Hali ile)
Fiiller şimdiki/gelecek zamanda 3. tekil şahıs, geçmiş zamanda nötr formdadır.
- Меня́ уда́рило то́ком. (Elektrik çarptı.)
- Меня́ тошни́т. (Midem bulanıyor.)
- Меня́ укача́ло. (Deniz/yol tuttu.)
Doğa Olayları
Doğa olayı Vasıta ile ifade edilir.
- Зимо́й ра́но темне́ет. (Kışın erken kararır.)
- Всё за́лило водо́й. (Her yer suyla kaplandı.)
- Доро́гу занесло́ сне́гом. (Yol karla kaplandı.)
-o Formları (Zarf/Kısa Sıfat)
Durumları veya doğa olaylarını tanımlar.
- Сего́дня хо́лодно. (Bugün hava soğuk.)
- Тут за́нято. (Burası dolu.)
- Окра́шено. (Yaş boya.)
- По́здно. (Geç oldu.)
Zaman Kullanımı: хо́лодно (şimdiki) / бы́ло хо́лодно (geçmiş) / бу́дет хо́лодно (gelecek).
5. YARI-ÖZNESİZ YAPILAR
«Birisi» ve «Sen» Yapıları
Fiilin 2. tekil şahıs (ты) formu kullanılır. Genellemeler ve atasözlerinde sıkça görülür.
- Рабо́таешь-рабо́таешь… (Çalışıyorsun da çalışıyorsun… / İnsan çok çalışır…)
- Поспеши́шь — люде́й насмеши́шь. (Acele işe şeytan karışır.)
«Medya» Yapıları (Diyorlar ki…)
3. çoğul şahıs (şimdiki) veya çoğul (geçmiş) kullanılır.
- Говоря́т, что… (Diyorlar ki…)
- Пи́шут, что… (Yazıyorlar ki…)
- Пока́зывают по телеви́зору… (Televizyonda gösteriyorlar…)
- По ра́дио сообщи́ли… (Radyoda bildirdiler…)