Zarf; bir eylemin şeklini, zamanını, yerini veya derecesini ifade eden bir konuşma parçasıdır.
Hızlı sürüyor. (Fiili niteler)Ancak aynı zamanda bir sıfatı veya başka bir zarfı da niteleyebilir:
Şaşırtıcı derecede yetenekli bir öğrenci. (Sıfatı niteler)
Çok erken geldi. (Zarfı niteler)
Türleri:
Şekil: Aptalca davrandı.
Yer: Buraya gel.
Zaman: Şimdi yap.
Derece: Son derece sıcak.
2. Zarfların Oluşumu ve Türetilmesi
Zarflar çeşitli kelime türlerinden türetilebilir.
A. Sıfatlardan Türetilenler
Birçok zarf, –ый ve –ий eklerinin sırasıyla –о ve –е ile değiştirilmesiyle sıfatlardan türetilir.
Örnek: Yumuşak bitişli ранний (erken) ve поздний (geç) sıfatları → рано ve поздно.
Özel Durumlar (–и ve по–):
–ский/–цкий ve –ический ile biten sıfatlar, –и ile biten zarflar oluşturur.
Milliyet sıfatları ve diğer bazıları zarflarını по– ile oluşturur.
| Sıfat Türü / Örnek | Zarf Hali | Anlam |
|---|---|---|
| братский | братски | Kardeşçe |
| героический | героически | Kahramanca |
| русский (Milliyet) | по-русски | Rusça |
| детский | по-детски | Çocukça |
B. İsimlerden Türetilenler
- Mevsimler: весной / летом / осенью / зимой (İlkbaharda / yazın / sonbaharda / kışın)
- Günün Vakitleri: утром / днём / вечером / ночью (Sabahleyin / öğleden sonra / akşamleyin / geceleyin)
- Yer: дома / домой (Evde / eve doğru)
C. Sayılardan Türetilenler
- вдвоём, втроём, вчетвером (İkişer, üçer, dörder kişi birlikte)
- во–первых, во–вторых, в–третьих (Birincisi, ikincisi, üçüncüsü)
- впервые (İlk kez)
- однажды, дважды, трижды (Bir kez, iki kez, üç kez)
D. Diğer Türetme Yolları
| Kaynak | Rusça | Türkçe |
|---|---|---|
| Edat + Sıfat | в основном издалека направо, налево снова |
Temel olarak Uzaktan Sağa, sola Tekrar |
| Edat + İsim | вместе вовремя сначала |
Birlikte Zamanında Önce, ilk başta |
| İyelik Zamirleri | по–моему по–нашему по–вашему |
Bence Bizce Sizce |
| İşaret Zamiri + İsim | сегодня сейчас |
Bugün Şimdi |
Not: по его/eё/их мнению yapısı “onca, ona göre, onlara göre” anlamında kullanılır.
3. Yer Zarfları
Yer zarfları; konum, yön ve kaynak (nereden) ilişkisine göre gruplandırılabilir.
A. Üçlü Gruplar (Konum – Yön – Kaynak)
| Anlam | Konum (Nerede?) | Yön (Nereye?) | Kaynak (Nereden?) |
|---|---|---|---|
| Soru | Где? | Куда? | Откуда? |
| Burada | здесь | сюда | отсюда |
| Orada | там | туда | оттуда |
| Uzak | вдали | вдаль | издали |
| Aşağı | внизу | вниз | снизу |
| İçeri | внутри | внутрь | изнутри |
| Yukarı | наверху | наверх | сверху |
B. İkili Gruplar (Konum – Yön)
- Dışarı: снаружи (Konum) – наружу (Yön)
- Ön / İleri: впереди (Konum) – вперёд (Yön)
- Ev: дома (Konum) – домой (Yön)
- Arka / Geri: сзади (Konum) – назад (Yön)
C. Yön ve Köken Belirten İkili Gruplar
- Sol: налево (Yön) – слева (Kaynak)
- Sağ: направо (Yön) – справа (Kaynak)
- Her yer: всюду (Konum) – отовсюду (Kaynak)
4. Zaman Zarfları
Теперь: Sadece şimdiki zamanla ilgilidir.
Сейчас: Geçmiş, şimdiki veya gelecek zamanla ilgili olabilir (az önce, şimdi, birazdan).
Ещё: Hâlâ / Başka / Henüz değil.
Снова: Tekrar (devam eden).
Опять: Yine (bıkkınlık içerebilir).
5. Şekil Zarfları
–о ve –е ile biten birçok şekil zarfı sıfatlardan türetilir ve как? (nasıl?) sorusuna cevap verir.
- Он едет быстро. (Hızlı sürüyor.)
- Она говорит искренне. (Samimi konuşuyor.)
- Он работает хорошо. (İyi çalışıyor.)
- Она идёт медленно. (Yavaş yürüyor.)
Benzerlik İma Edenler (по–): по–старому (eski usul), по–лисьи (tilki gibi).
6. Derece ve Yoğunluk Zarfları
| очень | Çok |
| слишком | Çok, aşırı |
| совершенно | Tamamen |
| совсем | Tamamen |
| чрезвычайно | Son derece |
7. Belgisiz Zarflar
| Ek | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| –то | Belirli ama bilinmeyen (Geçmiş/Şimdi) | где–то (bir yerlerde) |
| –нибудь | Belirsiz / Herhangi (Gelecek/Soru) | где–нибудь (herhangi bir yerde) |
| кое– | Bazı / Dağınık | кое–где (bazı yerlerde) |
8. Olumsuz Zarflar
A. ни– (Çift Olumsuzluk Gerektirir)
Bu zarflar (ni-), cümlede fiilden veya kısa sıfattan önce не (değil) parçacığı gerektirir.
- нигде: hiçbir yerde (Я нигде не мог найти…)
- никак: hiçbir şekilde
- никогда: asla (Я никогда не пью кофе.)
B. не– (Yüklem Olarak Kullanım)
Bu zarflar; yer, zaman veya neden yokluğunu belirtir ve bir mastar ile kullanılır.
- негде: (yapacak) yer yok (Негде тренироваться)
- некуда: (gidecek) yer yok
- незачем: (yapmaya) gerek yok
- некогда: (yapacak) zaman yok
Not: Geçmiş zaman için было, gelecek zaman için будет eklenir.
9. Karşılaştırmalı Zarflar
A. Düzenli Oluşum: –о veya –е atılıp –ее eklenir.
быстро → быстрее (daha hızlı)
B. Alternatif Oluşum (Более / Менее):
более внимательно (daha dikkatli)
C. Düzensiz (Ünsüz Değişimi Olanlar):
| громко → громче | много → больше |
| высоко → выше | мало → меньше |
| часто → чаще | хорошо → лучше |
| поздно → позже | плохо → хуже |
D. Karşılaştırma Yapıları:
– чем (…-den daha): Он живёт дальше от города, чем я.
– İyelik Hâli: Он пришёл раньше меня.
– на + Belirtme: Город на пять километров ближе.
– чем … тем: Чем глубже, тем лучше. (Ne kadar derin o kadar iyi.)
– как можно: Он ответил как можно веселее. (Olabildiğince neşeli.)
10. Üstünlük Zarfları
Bir karşılaştırmalı zarfın всего (şeyler için) veya всех (insanlar için) ile birleştirilmesiyle oluşturulur. Ayrıca наиболее ile de yapılır.
- Больше всего я люблю шоколад. (En çok çikolatayı severim.)
- Я люблю шоколад больше всех. (Çikolatayı herkesten çok severim.)
- Наиболее экономично. (En ekonomik şekilde.)