DERS 2. RUSCA ISIMLERIN COGUL HALI

DERS 2. RUSÇA İSİMLERİN ÇOĞUL HALİ

in TEMEL RUSÇA DERSLERİ

1. Sadece Tekil Halde Kullanılan İsimler

Tüm isimlerin hem tekil hem de çoğul formları yoktur. Sadece tekil formda bulunan isimler vardır.

👥 Topluluklar

  • посу́да — yemek takımı
  • ме́бель — mobilya
  • о́бувь — ayakkabı
  • ору́жие — silahlar
  • оде́жда — giysiler
  • косме́тика — kozmetik

🏭 İnsan Faaliyetleri

  • поли́тика — politika
  • промы́шленность — sanayi
  • эконо́мика — ekonomi
  • медици́на — tıp
  • спорт — spor
  • телеви́дение — televizyon
  • ра́дио — radyo

🥖 Maddeler ve Yiyecekler

  • зо́лото (altın), нефть (petrol)
  • ше́рсть (yün), ма́сло (yağ)
  • пи́во (bira), рис (pirinç)
  • мя́со (et), мука́ (un)
  • виногра́д (üzüm), изю́м (kuru üzüm)
  • капу́ста (lahana), лук (soğan)
  • шокола́д (çikolata)

❤️ Duygular ve Hisler

  • сча́стье — mutluluk
  • за́висть — kıskançlık

2. Çoğul İsimlerin Oluşturulması

Tüm cinslerdeki isimler 2 grup ek yardımıyla çoğul formlar oluşturur.

Birinci Grup: Eril ve Dişil İsimler (-ы / -и)

1. -ы eki sert ünsüzlerden sonra kullanılır:

  • (E) чемода́н → чемода́ны (valizler)
  • (E) компью́тер → компью́теры (bilgisayarlar)
  • (E) иностра́нец → иностра́нцы (yabancılar)

-ы eki -а’nın yerini alır:

  • (D) маши́на → маши́ны (arabalar)
  • (D) кварти́ра → кварти́ры (daireler)
  • (D) же́нщина → же́нщины (kadınlar)

2. -и eki -ь, -й ve -я’nın yerini alır:

  • (E) слова́рь → словари́ (sözlükler)
  • (E) рубль → рубли́ (rubleler)
  • (E) гость → го́сти (misafirler)
  • (E) день → дни (günler)
  • (D) ночь → но́чи (geceler)
  • (E) музе́й → музе́и (müzeler)
  • (D) неде́ля → неде́ли (haftalar)
  • (D) фотогра́фия → фотогра́фии (fotoğraflar)

⚠️ Özel Durumlar (Yazım Kuralı)

г, к, х ve ж, ч, ш, щ harflerinden sonra asla -ы gelmez, -и gelir.

  • кни́га → кни́ги (kitaplar)
  • уче́бник → уче́бники (ders kitapları)
  • спи́чка → спи́чки (kibritler)
  • слух → слу́хи (söylentiler)
  • лы́жа → лы́жи (kayaklar)
  • нож → ножи́ (bıçaklar)
  • врач → врачи́ (doktorlar)
  • плащ → плащи́ (yağmurluklar)

İkinci Grup: Eril ve Nötr İsimler (-а / -я)

Bu grup daha küçüktür ancak çok sık kullanılan kelimeleri içerir. Vurgu genellikle son eke kayar.

1. -а́ eki eril isimlerde sert ünsüzlerden sonra kullanılır:

  • го́род → города́ (şehirler)
  • дом → дома́ (evler)
  • лес → леса́ (ormanlar)
  • по́езд → поезда́ (trenler)
  • ве́чер → вечера́ (akşamlar)
  • о́стров → острова́ (adalar)
  • цвет → цвета́ (renkler)
  • бе́рег → берега́ (kıyılar)
  • па́спорт → паспорта́ (pasaportlar)
  • счёт → счета́ (faturalar)
  • но́мер → номера́ (numaralar)
  • ма́стер → мастера́ (ustalar)

2. -а eki nötr isimlerde -o’nun yerini alır:

  • о́зеро → озёра (göller)
  • сло́во → слова́ (kelimeler)
  • лицо́ → ли́ца (yüzler)
  • кре́сло → кре́сла (koltuklar)
  • яйцо́ → я́йца (yumurtalar)
  • письмо́ → пи́сьма (mektuplar)
  • окно́ → о́кна (pencereler)
  • стекло́ → стёкла (camlar)

3. -я eki nötr isimlerde -e’nin yerini alır:

  • по́ле → поля́ (tarlalar)
  • зда́ние → зда́ния (binalar)
  • предложе́ние → предложе́ния (cümleler)

⭐ Düzensiz ve Özel Çoğullar (Ezberleyin!)

  • друг → друзья́ (arkadaşlar)
  • брат → бра́тья (erkek kardeşler)
  • сын → сыновья́ (oğullar)
  • стул → сту́лья (sandalyeler)
  • де́рево → дере́вья (ağaçlar)
  • лист → ли́стья (yapraklar)
  • муж → мужья́ (kocalar)
  • сосе́д → сосе́ди (komşular)
  • господи́н → господа́ (beyefendiler)
  • хозя́ин → хозя́ева (sahipler)
  • я́блоко → я́блоки (elmalar)
  • у́хо → у́ши (kulaklar)
  • ребёнок → де́ти (çocuklar)
  • челове́к → лю́ди (insanlar)
  • англичани́н → англича́не (İngilizler)
  • граждани́н → гра́ждане (vatandaşlar)
  • котёнок → котя́та (yavru kediler)

Ve diğer milliyet isimleri: христиа́не, мусульма́не, россия́не, датча́не, армя́не vb.

3. Sadece Çoğul Olarak Kullanılan İsimler

Bazı isimlerin tekil formu yoktur, sözlüklerde çoğul olarak listelenirler.

  • ✂️ İki parçadan oluşan nesneler:
    очки́ (gözlük), но́жницы (makas), весы́ (terazi), брю́ки (pantolon), джи́нсы (kot), трусы́ (külot), воро́та (kapı/kale).
  • 📅 Toplu Eylemler ve Zaman:
    кани́кулы (tatil), перегово́ры (müzakereler), вы́боры (seçimler), по́хороны (cenaze), ро́ды (doğum), су́тки (24 saat).
  • 🎲 Çeşitli Nesneler:
    де́ньги (para), ша́хматы (satranç), часы́ (saat), духи́ (parfüm), дро́ва (odun).
  • 🍜 Yiyecekler:
    щи (lahana çorbası), макаро́ны (makarna), консе́рвы (konserve), сли́вки (krema).
  • 🌍 Coğrafi İsimler:
    Dağlar: Карпа́ты, А́льпы, Гимала́и, А́нды.
    Adalar/Ülkeler: Филиппи́ны, Нидерла́нды, США, Кури́лы, Гава́йи.
    Diğer: тро́пики (tropikler), джу́нгли (cengel), Со́чи (değişmez ama bazen çoğul algılanabilir bağlama göre, fakat teknik olarak buradaki grup Соко́льники gibi yerlerdir).

4. Çoğul Şahıs Zamirleri

Çoğuldaki herhangi bir isim, karşılık gelen bir şahıs zamiri ile değiştirilebilir.

Э́то мои́ друзья́. → Они́ сейча́с живу́т в Ло́ндоне.
(Bunlar benim arkadaşlarım. → Onlar şimdi Londra’da yaşıyorlar.)

Э́то мои́ кни́ги. → Они́ на по́лке.
(Bunlar benim kitaplarım. → Onlar raftalar.)

5. Sıfatların Çoğul Hali (Uyumu)

Sıfatlar çoğul isimlerle uyum sağlamak için çoğul forma girer. Cinsiyet ayrımı (Eril/Dişil/Nötr) çoğulda ortadan kalkar ve tek bir formda birleşir.

1. Standart Ekler (-ые)

Sert bitimli sıfatlar için:

Tekil Örnekler Çoğul (-ые)
но́вый (E), но́вая (D), но́вое (N) но́вые (yeni)
золото́й (E), золота́я (D), золото́е (N) золоты́е (altın)

2. Yazım Kuralları (-ие)

İki durumda -ые yerine -ие kullanılır:

Kural A: Kökü г, к, х ile bitenler

  • стро́гий → стро́гие (katı)
  • ру́сский → ру́сские (Rus)
  • ти́хий → ти́хие (sessiz)
  • плохо́й → плохи́е (kötü)
  • дорого́й → дороги́е (pahalı)
Kural B: Kökü ж, ш, ч, щ ile bitenler
(Yazıda -ие, telaffuzda -ые gibi okunabilir)

  • хоро́ший → хоро́шие (iyi)
  • све́жий → све́жие (taze)
  • большо́й → больши́е (büyük)
  • горя́чий → горя́чие (sıcak)
  • настоя́щий → настоя́щие (gerçek)

3. Yumuşak Sıfatlar (-ие)

-ний ile bitenler:

  • после́дний → после́дние (son)
  • си́ний → си́ние (mavi)
Ezberleyin!
све́жие горя́чие хоро́шие больши́е хрустя́щие бу́лочки
(taze sıcak iyi büyük çıtır poğaçalar)

6. Zamirlerde Çoğul Uyumu

İyelik Zamirleri (Benim, Senin, Bizim, Sizin)

Benim (мой) → мои́
мои́ ключи́ (anahtarlarım)
Bizim (наш) → на́ши
на́ши ключи́ (anahtarlarımız)
Sizin (ваш) → ва́ши
ва́ши ключи́ (anahtarlarınız)
Senin (твой) → твои́
твои́ ключи́ (anahtarların)

Not: его́, её, их (onun, onların) çoğulda da değişmez.

İşaret ve Soru Zamirleri

  • Bu (э́тот) → э́ти: Э́ти ключи́ (Bu anahtarlar)
  • Şu (тот) → те: Те ключи́ (Şu anahtarlar)
  • Böyle (тако́й) → таки́е: Таки́е ключи́ (Böyle anahtarlar)
  • Hangi/Ne? (како́й) → каки́е: Каки́е у вас пла́ны? (Planlarınız nedir?)
  • Kimin? (чей) → чьи: Чьи э́то ключи́? (Bu anahtarlar kimin?)

Diğer Kelimeler

  • Bütün (весь) → все: Все лю́ди (Bütün insanlar)
  • Bir/Tek (оди́н) → одни́: Одни́ очки́ (Bir çift gözlük)
  • Kendi (сам) → са́ми: Они́ са́ми (Onlar kendileri)