DERS 8 RUSÇA FİİLLER VE KİP BELİRTEÇLERİ

1. DÖNÜŞLÜ FİİLLER (-ся fiilleri)

-ся (-сь) eki başlangıçta себя́ (kendi) dönüşlülük zamirinin belirtme hali formuydu. Birçok fiilde ekin dönüşlü anlamı kaybolmuştur, ancak hala bu anlama sahip “gerçek dönüşlüler” vardır.

Oluşum Kuralı:

  • -ся: Ünsüz veya -й ile biten fiil formlarına eklenir.
    Örnek: Магази́н закры́лся. / Не волну́йся!
  • -сь: Sesli harf ile biten fiil formlarına eklenir.
    Örnek: Она́ ещё не верну́лась.

Dönüşlülerin Ana Kullanımı

1. Kişisel Bakım Fiilleri (“Gerçek Dönüşlüler”)

Tamamlanmamış Tamamlanmış Anlam
одева́ться оде́ться giyinmek
раздева́ться разде́ться soyunmak
мы́ться помы́ться yıkanmak
бри́ться побри́ться tıraş olmak
причёсываться причеса́ться saçını yapmak
кра́ситься накра́ситься makyaj yapmak

2. Cansız Özneler (Eylem kendi kendine yapılıyormuş gibi):

  • Дверь откры́лась. (Kapı açıldı.)
  • Магази́н открыва́ется. (Dükkan açılıyor.)
  • У меня́ слома́лась маши́на. (Arabam bozuldu.)
  • Компью́тер отключи́лся. (Bilgisayar kapandı.)

3. Edilgen Anlam (Geçişli fiillerde):

  • писа́ть → Как э́то пи́шется? (Bu nasıl yazılır?)
  • чита́ть → Как чита́ется э́то сло́во? (Bu kelime nasıl okunur?)
  • переводи́ть → Как перево́дится э́то сло́во? (Bu kelime nasıl çevrilir?)
  • находи́ть → Где нахо́дится э́тот банк? (Bu banka nerede bulunur?)

4. İçsel Durumlar ve Duygular:

  • боя́ться (korkmak)
  • наде́яться (umut etmek)
  • нра́виться (beğenmek)
  • смея́ться (gülmek)
  • удивля́ться (şaşırmak)
  • волнова́ться (heyecanlanmak)
  • ра́доваться (sevinmek)
  • серди́ться (kızmak)

5. Ortak Eylem (c + Vasıta ile):

Örnek: Мы познако́мились в Москве́. (Moskova’da tanıştık.)

  • ви́деться (birbirini görmek)
  • жени́ться (evlenmek)
  • здоро́ваться (selamlaşmak)
  • проща́ться (vedalaşmak)
  • ссо́риться (kavga etmek)
  • мири́ться (barışmak)
  • целова́ться (öpüşmek)
  • обнима́ться (kucaklaşmak)

2. KİP BELİRTEÇLERİ VE YAPILAR

Kişisel Cümleler

1. мочь/смочь (-ebilmek):

Hal Şimdiki Geçmiş Gelecek
Tamamlanmamış я могу́ я мог
Tamamlanmış я смог я смогу́

2. до́лжен (zorunda olmak / -meli, -malı):

Cinsiyet ve sayıya göre değişir:

Eril: до́лжен
Dişil: должна́
Nötr: должно́
Çoğul: должны́

Örnek: Я до́лжен идти́. (Gitmem gerek.)

Öznesiz Cümleler

  • на́до / ну́жно: Gereklilik. (Мне на́до идти́.)
  • мо́жно / нельзя́: İzin, imkan / Yasak, imkansızlık. (Мо́жно посмотре́ть? / Сюда́ нельзя́!)
  • возмо́жно / невозмо́жно: Olasılık. (Э́то возмо́жно сде́лать.)

Zaman Formları (Modal Yapılar)

быть fiilinin formlarına dayanır.

Yapı Şimdiki Gelecek Geçmiş
ну́жно, на́до, мо́жно… + mastar + бу́дет + mastar + бы́ло + mastar
до́лжен (Eril) до́лжен до́лжен бу́дет до́лжен был

3. İYELİK YAPILARI (SAHİPLİK)

Olumlu İyelik Yapısı (Var)

Formül: У меня́ (İye.) + есть + соба́ка (Yalın.)
Anlamı: Benim bir köpeğim var.
Nesne Cinsiyeti Şimdiki Geçmiş Gelecek
Eril есть
(Genellikle düşer)
был бу́дет
Dişil была́
Nötr бы́ло
Çoğul бы́ли бу́дут

Olumsuz İyelik Yapısı (Yok)

Formül: У меня́ (İye.) + нет + соба́ки (İye.)
Anlamı: Benim köpeğim yok.
Nesne Şimdiki Geçmiş Gelecek
Tüm cinsiyetler нет не́ было не бу́дет

4. RUSÇA KELİME DİZİLİMİ

Düz Kelime Dizilimi

Özne + Fiil + Nesne

  • Я купи́л маши́ну. (Ben bir araba aldım.)

İstisna (Zamir Nesne): Я вас не слы́шу. (Sizi duyamıyorum.)

Öznesiz Cümleler

  • Ters (Yaygın): Мне нра́вится э́та маши́на. (Bu arabayı beğeniyorum.)
  • Düz: Э́та маши́на мне нра́вится.

Diğer Kurallar

  • Sıfatlar: İsimden önce gelir. (но́вую маши́ну).
  • Zarflar: Fiilden önce gelir. (Он всегда́ улыба́ется).
  • Yer Belirteçleri (“var” cümlelerinde): En başta gelir. (В Москве́ мно́го гости́ниц).
  • Zaman İfadeleri: Genellikle sonda yer alır. (Он прие́хал ра́но у́тром).
Not: Rusça’da yeni veya önemli bilgi genellikle cümlenin sonuna yerleştirilir.

  • В э́том магази́не продаётся молоко́. (Burada ne satılıyor? Süt.)
  • Молоко́ продаётся в э́том магази́не. (Süt nerede satılıyor? Bu dükkanda.)