1. RUSÇA VE TÜRKÇE ARASINDAKİ TEMEL FARKLILIKLAR
Rusça kelime sırası, genellikle Türkçe ve İngilizce gibi dillerden farklılık gösterir. Rusça, yüksek derecede çekimli bir dil olduğu için kelime sırası daha serbesttir, ancak bu serbestlik gelişigüzel değildir; bilginin önemine göre belirlenir.
| Rusça Cümle | Türkçe Çevirisi | Notlar |
|---|---|---|
| Иван страстно любил книги | İvan kitapları tutkuyla severdi | Sıralama benzer olabilir. |
| Вчера в Москве открылась выставка современного искусства | Dün Moskova’da bir modern sanat sergisi açıldı | Sıralama tamamen farklıdır. |
2. “YENİ” VE “VERİLMİŞ” BİLGİ İLKESİ
Rusça kelime sırasını belirleyen en önemli faktör, bilginin sunuluş sırasıdır.
🔵 Verilmiş Bilgi (Tema)
Okuyucu veya konuşmacı tarafından bilinen, daha önce bahsedilmiş veya olayın kendisinden daha az önemli olan bilgidir. Cümlenin başında veya başına yakın yer alır.
🔴 Yeni Bilgi (Rema)
İfadenin yapılmasının asıl nedeni olan, en temel ve vurgulanan bilgidir. Cümlenin sonunda veya sonuna yakın yer alır.
Örnekler (Yeni bilgi kalın harflerle gösterilmiştir):
- Девочка загорает на солнце (“Kız” biliniyor; “güneşleniyor olması” vurgulanıyor).
- Сегодня по первой программе будет передаваться концерт (Zaman/yer ikincil; “konser” yeni).
- 4 октября 1957 года был запущен первый искусственный спутник Земли (Tarih verilmiş; “uydu” yeni).
3. YAPISAL FARKLILIKLAR VE BAĞLAM
A. Çekim Eklerinin Rolü
Rusça’da ismin aldığı ek (hâl), kelimenin cümledeki görevini (özne mi nesne mi olduğunu) belirler. Kelimelerin yeri değişse de anlam aynı kalır, sadece vurgu değişir.
- Ольга поцеловала малютку (Olga bebeği öptü).
- Малютку поцеловала Ольга (Bebeği öpen Olga’ydı).
B. Belirlilik ve Belirsizlik (Artikel Yokluğu)
Rusça’da artikel yoktur. Belirlilik durumu kelime sırasıyla sağlanır.
- Перед домом стоит машина (Evin önünde bir araba var – Belirsiz, yeni bilgi).
- Машина стоит перед домом (Araba evin önünde – Bilinen, belirli araba).
C. Soru-Cevap Bağlamı
| Sorulan Soru | Cevap Cümlesi (Sıralama) |
|---|---|
| Maly Tiyatrosu’nda ne var? | В Малом театре идёт пьеса «Буря» |
| “Fırtına” oyunu nerede oynuyor? | Пьеса «Буря» идёт в Малом театре |
| Kim ameliyat etti? | Оперировал профессор Ильин |
4. ZARFLAR VE FİİL-ÖZNE YAPILARI
A. Zaman ve Yer Zarfları: Olaydan daha az önemliyse başa gelirler.
Вчера (zaman) в Киеве (yer) откроется выставка.
B. Şekil Zarfları: Genellikle fiilden önce gelir, vurgulanacaksa sonra gelir.
Он быстро переоделся (Hızlıca değişti).
Она говорит по–русски хорошо (Rusçayı iyi konuşur – Vurgu sonda).
C. Fiil + Özne Sırası (Varoluşsal Cümleler):
Doğa olayı, başlangıç veya bitiş bildiren durumlarda fiil özneden önce gelir.
- Шёл снег (Kar yağıyordu).
- Идёт урок (Ders devam ediyor).
- Закончилась война (Savaş bitti).
5. BASİT CÜMLELERDE KELİME SIRASI VARYANTLARI
| (1) Türkçe Benzeri | Мой брат читает роман. (Kardeşim bir roman okuyor) |
| (2) Durum Biliniyor | Это случилось ранней весной. (Bu, ilkbaharın başlarında oldu) |
| (3) Fail Yeni | Фотографии сделал я. (Fotoğrafları çeken bendim) |
| (4) Olay Yeni | Весной проводится Фестиваль. (İlkbaharda bir festival düzenlenir) |
| (5) Eylem Yeni | Машину они купили вчера. (Arabayı dün aldılar) |
| (6) Sadece Fiil Yeni | Дом мы уже продали. (Evi zaten sattık) |
6. SORU VE DOĞRUDAN ANLATIM CÜMLELERİ
A. Soru Cümleleri
- Tonlama ile: Вы уверены в этом? (Emin misiniz?)
- Soru Kelimesi ile: Где находится каток? (Pist nerede?) / Что вы делаете? (Ne yapıyorsunuz?)
- “Ли” Eki ile: Реален ли полёт на Марс? (Mars’a uçuş mümkün mü?)
B. Doğrudan Konuşma
- Он сказал: «Почему ты опоздал?» (“Neden geç kaldın?” dedi.)
- «Ещё рано», – ответил Ваня. (“Henüz erken,” diye cevap verdi Vanya.)
7. OKUMA VE ANLAMA STRATEJİLERİ
⚠️ Özneyi Bulmak (Yalın Hâl): Cümlenin başındaki kelimenin her zaman özne olduğu varsayılmamalıdır. Yalnızca yalın hâlde olan kelime özne olabilir.
Örnek: “На 32 языках говорит с миром радиостанция…” (Özne: радиостанция)
⚠️ Öznesiz Yapılar: Eğer cümlede yalın halde bir isim yoksa, cümle öznesizdir.
Örnek: “Передачи из Москвы принимают…” (Yayınlar alınır – edilgen çevrilir)
8. NOKTALAMA İŞARETLERİ
| Virgül (, ) | Sıralama, ara sözler, yan cümlecikler, bağlaçlar, hitaplar. |
| İki Nokta (: ) | Sıralama başlatma, açıklama, doğrudan konuşma. |
| Noktalı Virgül (; ) | Uzun sıralama cümleleri. |
| Tire ( – ) | “Olmak” fiili yerine (Кремль – центр Москвы), eksiltili cümle, diyalog. |